Geplaatst op Geef een reactie

Scherp Gereedschap

Scherp gereedschap

Scherp Gereedschap werkt zoveel prettiger!

Een scherp instrument werkt zoveel prettiger. Het voelt goed en jij voelt je zeker. Vol vertrouwen kan je aan de behandeling beginnen.

Toch nemen we(ik) vaak niet de moeite om onze instrumenten te slijpen omdat het vervelend werk is. Tijdrovend en het ‘lijkt’ alsof het niks oplevert. Daarnaast is het vaak moeilijk te controleren of het al scherp is, dat merk je pas echt tijdens het gebruik.

In deze post:

  • Hoe, wat en waarmee slijpen?
  • Waarom blijft het instrument niet (langer) scherp?
  • Waarmee kan je het beste slijpen?
  • Moet ik het gereedschap slijpen of kan ik het beter weggooien?
  • 20 beste slijptips, volgens onderzoek uit 521 reacties onder dental professionals

Gereedschap slijpen, hoe wat en waarmee?

Slijpen is dan ook een kunst op zich. In de wereld van houtbewerken en meubel maken (mijn hobby) is het echt een issue en er zijn heel veel verschillende slijpstenen en wetstenen om snel en gemakkelijk je gereedschap te kunnen slijpen. In Engeland is er een bekende houtbewerker welke cursussen slijpen geeft en de langste duurt vijf dagen. Vijf dagen van alles leren over slijpen en hoe om te gaan met je gereedschap! (Cursus Tool Tuning) Voor die het weten willen, hij heet David Charlesworth.

Dit geeft wel aan dat er een hoop te leren is over slijpen en de bijbehorende technieken. Toch zegt hij:

“Het is eenvoudig, zolang je maar weet wat je doet en er de juiste gereedschappen bij gebruikt”

Mooi gezegd maar HOE EN WAT doe je dan precies?

Wanneer je op regelmatige basis slijpt blijft je gereedschap scherp en is het (bij)slijpen zo klaar. Wacht je te lang met slijpen, dan wordt het een vervelende klus met het risico dat je het dan maar helemaal laat onder het motto van: ‘Het duurt te lang’ of ‘Geen zin in vandaag’.

Er zijn verschillende trucjes om je gereedschap lang, goed scherp te houden maar dat staat en valt met de kwaliteit van je gereedschap.

Slijpen
Slijpen

Hoe moet ik mijn instrument slijpen?

Er zijn eigenlijk maar twee manieren om een instrument te slijpen. Machinaal of met de hand en beide keren kan het met een soort van slijphulp.

Er zijn vele machines met even zoveel hulpmiddelen om een instrument scherp te maken. De hulpmiddelen zijn vaak houders die er voor moeten zorgen dat het instrument in dezelfde positie (of hoek) blijft staan zodat het over het complete werkdeel scherp wordt.

Machinaal slijpen

Een optie is machinaal slijpen of laten slijpen. Vaak wordt ook gekeken naar een combinatie van machinaal slijpen voor het grove werk en dan op het laatst nog met de hand om het echt scherp te krijgen. Het ‘fingerspitzengefühl’ voor de echte scherpte. Machinaal slijpen is overigens niet makkelijker dan met de hand, er is ook techniek en vaardigheid voor nodig. De eerste keren slijp je zomaar je hele instrument weg omdat het veel te hard gaat. Zeker is wel dat je instrument sneller slijt, vooral in het begin wanneer er nog geoefend moet worden met de machine. Wanneer je met een houder werkt (ingebouwd in de machine of niet) is de slijtage wel beter te controleren.

Handmatig slijpen

Naast machinaal slijpen kan je ook gewoon met de hand slijpen op een slijpsteen. Uit de losse pols of met behulp van een houder. Machinaal lijkt vaak makkelijker maar beide keren vereist het een mate van oefening en handigheid. Wanneer je kiest voor met de hand slijpen hoef je geen machine te kopen en dat scheelt ruimte en geld.

Met de hand slijpen doe je op een slijpsteen. Er zijn vele soorten, vormen en kwaliteiten in slijpstenen. Een goede slijpsteen die lang mee gaat is kostbaar maar over slijpstenen later meer.

Wanneer je eenmaal de vaardigheid hebt om met de hand te slijpen gaat het beste wel snel, ZEKER WANNEER JE HET BIJ HOUDT. Niet wachten tot ALLE instrumenten geslepen moeten worden, dan ben je lang bezig. In een cyclus elke keer die instrumenten pakken die het nodig hebben.

Materiaal

Komen we bij de vraag: Waarom blijft het één langer scherp dan het andere?

Een paar redenen:

  • Hoe wordt het gebruikt, wordt het echt gebruikt waar het voor is.
  • Hoe wordt het bewaard (en schoon gemaakt)
  • Wat voor materiaal is er gebruikt

HOE wordt het instrument gebruikt?

Daar bedoel ik mee: wordt het echt ALLEEN gebruikt waar het voor bedoeld is en dan ook nog op de juiste manier. Of wordt een instrument ook wel eens op een verkeerde manier gebruikt?

vb: Een beitel is geen schroevendraaier en een schroevendraaier geen beitel. Een van de dingen die mijn vader mij al heel vroeg heeft geleerd. Oh, wee, wanneer ik zijn gereedschap verkeerd gebruikte. Ik heb de nodige uitbranders wel gehad.

Bijvoorbeeld: Ik heb eigenlijk een hevel nodig maar die ligt niet op mijn tray, oh wacht er ligt nog een …., dan pak ik die wel even, misschien lukt het wel.

Vaak zal het wel lukken en ik snap ook wel dat je niet alles op je tray kan hebben maar het zorgt er wel voor dat je instrument sneller bot gaat of zelfs stuk.

HOE wordt het instrument bewaard en schoon gemaakt?

Wordt alles gewoon in een bak gezet (gegooid) of wordt er netjes mee omgegaan en ligt het in houders en trays? Alles moet snel en efficient en we moeten opschieten EN diegene die het schoon maakt hoeft er niet mee te werken. Zorg dat alle scherpe instrumenten netjes in trays liggen en beschermd zijn, dit scheelt een hoop extra werk en ergernis.

Materiaal – Goed materiaal voor scherp gereedschap

Het materiaal is heel belangrijk in deze. Goedkoop staal is relatief zacht en zal snel bot worden. Gesmeed staal is aanzienlijk sterker (meer flexibel) en blijft langer scherp door een verhittingsproces.

Japanse zwaarden en messen worden vele malen verhit om de verschillende lagen staal in elkaar te laten smelten, het smeden. Voor een traditioneel Japans zwaard wordt een blok staal (mengsel van ijzer en houtskool) verhit en plat geslagen. Dan wordt het meerdere keren dubbel gevouwen, afwisselend in de lengte en breedte. Na het verhitten wordt het ook weer gekoeld en dit is ook een precies werkje, het mag niet te lang koelen maar ook niet te kort. Hierdoor ontstaat een uiterst sterke legering die je vlijmscherp kan slijpen maar die ook lang scherp blijft. Dit is een tijdrovend proces en daarom zijn deze messen en zwaarden kostbaar.

Dit geldt natuurlijk ook voor de dentale instrumenten, een betere kwaliteit blijft langer scherp en kost minder moeite om weer scherp te maken. Dit is ook waar, voor de bek van een tang, goed materiaal slijt minder snel, de grip blijft beter. De handels moeten een bepaalde flexibiliteit hebben anders breken ze.  En goed materiaal gaat (veel) langer mee.

Je snapt natuurlijk wel dat een tang van 5 euro (of tangen van 5 euro de kilo) niet van de allerbeste kwaliteit kan zijn, eigenlijk is het gewoon rotzooi. Wat is dan wel goed en hoe herken ik dat? Een tipje van sluier: Is het snel bot of stuk? Dan heb je rotzooi. In een latere post kom ik terug op de vraag: Hoe weet ik nou of het goed is?.

Sommige tangen hebben inserts in de bek, die je kan vervangen indien nodig. Deze tangen hoef je dus nooit meer te vervangen, alleen een nieuwe insert.

Kwaliteit en bewerkingen van het materiaal maken een groot deel uit van de prijs van een scherp instrument.

Slijpstenen en wetstenen

Slijpstenen
Slijpstenen

Er zijn vele verschillende slijpstenen. Sommige gebruik je met water, anderen droog en weer anderen met olie. Een steen is geschikt voor één soort vloeistof, dus water of olie maar je kan dit niet door elkaar gebruiken op één steen. De stenen hebben allemaal een andere ‘korrel’ grootte en je begint bij de grofste korrel. Je slijpt even en gaat dan verder naar een fijnere korrel.

Voordat je verder gaat met de fijnere korrel moet je eerst de braam weghalen. Dit doe je door voordat je gaat slijpen op deze volgende korrel het instrument zo te houden dat je met 1 tot 2 slijpbewegingen de braam er af hebt. Zo slijp je net zolang door tot de gewenste scherpte is bereikt.

Dit doe je allemaal met slijpstenen van verschillende korrel grootes. En je gaat net zolang door tot je tevreden bent met de scherpte van het instrument. Indicatie: Bij een echt bot mes of als er een beschadiging op zit en er moet flink geslepen worden. Dan begin je met een hele grove korrel, dit is meer een soort grof schuurpapier in steenvorm. Dit is bijvoorbeeld korrel 100-400 Dan gaat het als volgt verder: 400-1000: 1e slijpgang bij onderhoud van messen 1000-3000: 2e slijpgang 3000-10000: Polijsten 10000 is een heel fijne korrel en deze gebruik je om het instrument scheermes-scherp te maken. Hiervoor is een steen nodig met korrel 5000 tot 10000. Hoe fijner de steen, des te scherper de snede zal worden en des te langer hij stand zal houden.

Aanzetten – Hoe doe ik dat?

Tijdens het werk kan je een instrument even ‘aanzetten’. Hiermee maak je het instrument net even iets scherper in 15 seconden. Dit ‘aanzetten’ doe je met een wetsteen of een aanzetstaal. Deze hebben een uiterst fijne korrel en zijn ook anders van structuur. Een aanzetstaal is van staal (het woord zegt het al) met een coating. Hoe harder de coating is hoe beter het aanzetstaal werkt. Een goede coating is van diamant. Hiervoor gebruiken ze diamantslijpsel wat ze aanbrengen op het staal.

Dit ‘aanzetten’ kan je een aantal keer doen en dan wordt het tijd om weer even echt te slijpen.

Belangrijk aan een slijpsteen is ook dat deze 100% vlak is (indien gewenst natuurlijk). Wanneer er groeven of rillen in komen lukt het slijpen ook niet meer, het deel van het instrument wat scherp moet worden heeft dan geen contact meer met de steen. Het is zaak om op heel regelmatige basis de steen vlak te maken met een diamant gecoat hulp gereedschap. Dit is van toepassing op alle vormen, het gaat er om dat het oppervlak egaal is, zonder butsen, deuken of groeven zodat je instrument op alle punten het slijpoppervlak raakt.

David Charlesworth zegt dat het slijpen van een beitel niet langer duurt dan vier minuten. Voorwaarde is wel dat deze vanaf het begin goed vlak (de achterkant) en scherp was.

Gereedschap slijpen of weggooien?

Tegenwoordig heb je gereedschap wat je niet hoeft te slijpen, dat gooi je gewoon weg na een aantal keer gebruik. Persoonlijk geloof ik daar niet zo in.

Het klinkt net als: “Als je maar zuinig genoeg rijdt gaat deze tank bijna niet leeg”. 

Het is gebaseerd op gemak en dat is natuurlijk prima maar gereedschap wordt door gebruik zeker minder scherp en uiteindelijk bot. Kies je voor gemak dan is dit een goede optie. Je kan je wel afvragen, hoeveel scherper is het dan het andere gereedschap en waarom gaat het dan langer mee?

Dit kan ook in materiaal keuze liggen maar ze zullen niet een zeer hoogwaardig metaal gebruiken voor weggooi gereedschap aangezien het dan weer te duur wordt. Na verloop van tijd wordt het instrument toch echt minder scherp en is het minder prettig werken maar dan moet je eigenlijk nog even voordat je het weg kan (mag) gooien, omdat het anders weer te duur wordt! Duurzaam is het zeker niet.

Slijphulp en 20 beste tips (van mondhygienisten zelf)

Allemaal leuk en aardig maar wat is nu de juiste slijptechniek en hoe doe ik dat? Dat is toch een kwestie van oefenen en kijken hoe een ander het doet. Er is onderzoek gedaan onder mondhygiënisten over slijpen en die zijn gevraagd om hun beste tips te delen. Er zijn in dit onderzoek in totaal 521 reacties gekomen met een heleboel tips. De beste 20 tips zijn op een rijtje gezet. Het onderzoek kan je hier lezen. (in het Engels) Ook in dit onderzoek wordt gezegd dat het niet moeilijk is maar je moet het bijhouden.

Slijpgereedschap
9500-90 VB Staafje met magneet 25mm ø3mm

Er zijn ook diverse hulpmiddelen om het slijpen makkelijker te maken. Met name om de juiste slijphoek te vinden en vast te houden. Het is van belang bij het slijpen om het instrumenten constant in dezelfde stand te houden. Hiervoor zijn slijphulpen op de markt, zoals de afbeelding met hulpdeel 9500-90 om het instrument in de juiste stand te houden.

Je vindt vanzelf een techniek die bij je past en waar je snel resultaat mee haalt. Er zijn ook cursussen in Nederland waar je kan leren slijpen.

Hé, Hé, eindelijk scherp gereedschap, en nu?

Wanneer de instrumenten dan goed scherp zijn is het van belang om het zo lang mogelijk zo te houden. Dus, ga er verstandig mee om en doe geen dingen met een instrument waar ze niet voor bedoeld zijn. En berg ze op in een mooie cassette, zoals ik met mijn beitels heb gedaan.

Beitels
Beitels

Binnen een praktijk is het soms nog lastiger aangezien de ene zuiniger is op zijn scherpe gereedschap dan de ander en wanneer het niet van jezelf is, is het ook weer anders. Ik kan mij ook voorstellen dat je er geen zin hebt om altijd het gereedschap voor een ander te slijpen die er vervolgens ook nog een keer slordig mee om gaat ook. Doen ze maar lekker zelf!

Conclusie

Omdat scherp gereedschap zo prettig werkt is het wel de moeite waard om hier aandacht aan te besteden en indien het goed bijgehouden wordt is het goed te doen met niet al te veel tijd.

Tja, komt het toch weer terug bij discipline en aan het eind van de dag ben je moe en wil je naar huis. Misschien is de dag uitgelopen en ben je al laat. Je moet nog boodschappen doen etc. Toch loont het zich om even de tijd te nemen om je instrumenten scherp te houden, dit is prettig voor de patiënt en voor jezelf.

Wat moet ik nu doen om mijn gereedschap scherp te maken/houden?

  • Neem 1 keer de tijd om goed te kijken welke instrumenten geslepen moeten worden en slijp die of laat die slijpen
  • Zoek een systeem om de instrumenten netjes in op te bergen zodat ze vrij liggen en niet tegen elkaar aan, gewoon netjes in trays of cassettes
  • Stel een plan of protocol op om op regelmatige basis te slijpen of laten slijpen
  • Volg een cursus slijpen, zoals deze of deze.

Laat een reactie achter of deel deze pagina met de knoppen links in het scherm.

Download de catalogus

 

Deel deze pagina zo veel u wilt met de knoppen links op het scherm.

Wilt u meer informatie over slijpen of heeft u nog vragen: Stuur mij een mail. Onderaan deze pagina kunt u een reactie achter laten. Ik zou het leuk vinden van u te horen.

Ed Martijn


Scherp gereedschap

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.