Geplaatst op Geef een reactie

Extractietangen vroeger en nu

Extractie vroeger

Extractietangen zijn onmisbaar in de hedendaagse praktijk. Er wordt veel gebruik gemaakt van tangen om elementen (tanden en kiezen) te extraheren (trekken). Misschien zelfs wel TE veel.

In deze blog:

  • Introductie extractietangen
  • Voeding en gebit
  • Eerste tandarts instrumenten
  • De tandheelkunde in vogelvlucht
  • Ontwikkeling van de extractietangen
  • Kwaliteit van instrumenten
  • Verdoven
  • Vroeger was alles beter

Hoezo TEVEEL extraheren?

Nou ja, het zou beter zijn om minder te hoeven trekken toch? Dat klopt maar hoe is dat zo ontstaan en waarmee werd (wordt) de tand getrokken?

Introductie extractietangen

Er zijn al ontdekkingen gedaan van tandheelkundige instrumenten van ver voor het begin van de jaartelling1 (uit het Neolithicum van 11.000 tot 3.000 v. Chr.) In Pakistan is een boogboor gevonden en kiezen waaruit blijkt dat deze geboord zijn. Van de Maya’s is ook bekend dat ze tanden en kiezen vervingen door andere scherpe voorwerpen zoals schelpen. Ook tanden en of kiezen van dieren en mensen zijn gebruikt als vervanging.

Veel later, in de Grieks Romeinse tijd zijn voorbeelden gevonden van gebitsprothesen die bij elkaar werden gehouden met (goud)draad. Rond 700 voor Chr. zijn voorbeelden gevonden van bruggen en kronen.

Er waren heel vroeger geen tandartsen en je ging alleen op zoek naar hulp wanneer je pijn had. Anders niet. Diegene die je op het moment van de pijn kon helpen was op dat moment even de ‘tandarts’. Als je maar van de pijn af was. Het gebeurde dus geregeld dat de smid en later de barbier als ‘tandarts’ optrad want hun waren de enige met een tang.

In de loop der tijd en zeker in de laatste eeuw is er veel veranderd. Dit komt onder andere door verandering van voeding. Daar is heel uitgebreid onderzoek naar gedaan door Dr. Weston Price2 in de jaren 20 van de vorige eeuw. Dr. Price was een Canadese tandarts die van 1930 tot 1939 onderzoek deed naar het verband tussen voeding en het gebit. Daarvoor reisde hij (samen met zijn vrouw) de hele wereld over en bezocht de afgelegen gebieden waar nog geen Westerse invloeden waren met betrekking tot voeding.

Voeding en gebit

Hij ontdekte dat in deze gebieden zeer weinig cariës was evenals misvorming van het gebit. Op het moment dat er westerse invloeden binnen kwamen bij mensen van deze afgelegen gebieden ging het hard achteruit met het gebit en 1 generatie later is er al misvorming geconstateerd bij deze bevolkingsgroepen.

Dr. Price was er zeker van dat de Westerse voedingsmiddelen hier de schuld van waren, zoals tarwemeel en suiker. Voedingsstoffen die deze bevolkingsgroepen voor die tijd niet kenden. Althans niet in de geraffineerde vorm.

Het onderzoek bevatte 15.000 foto’s, 4000 dia’s en film. Een fantastisch boek om te lezen (Nutrition and Physical Degeneration). Daarnaast heeft hij een oven uitgevonden en verbeterd voor het verbinden van porselein aan metaal. Zijn hele leven was gewijd aan tandheelkunde en hij heeft aan de voet gestaan of bijgedragen aan vele ontwikkelingen en onderzoek.

Door het veranderen van de voeding en de problemen die daar mee gepaard gaan is de vraag naar tandartsen groter, evenals de vraag naar instrumenten waar de tandarts mee werkt.

De eerste tandarts instrumenten

Extractietangen, pelicaan
Pelikaan ca. 1600

In de middeleeuwen waren de extractietangen primitief en barbaars. Verdoven was nog niet mogelijk (behalve bewusteloos slaan of veel drinken) en de behandelingen waren behoorlijk pijnlijk. Later werd bekend dat de Romeinen al drankjes gebruikten om de pijn te verzachten, ook op voorhand als een soort verdoving. Waarschijnlijk ware er ook genoeg die zich lam zopen zodat ze er niks van merkten. Moed indrinken.

In de tijd van de middeleeusen was er geen echte opleiding en de eerste ‘tandartsen’ waren handige jongens die rond reisden en mensen van de pijn af hielpen door gewoonweg de tand of kies er uit te trekken. Dit werkte ook prima om de ontsteking weg te nemen. Soms lukte dit ook niet en wanneer je pech had overleefde je de behandeling dus niet. Stel je toch voor: Doodsoorzaak: ontstoken tand.

Tussen 1650 en 1800 werd tandheelkunde een moderne wetenschap. De 17e-eeuwse Franse arts  Pierre Fauchard wordt beschouwd als de vader van de moderne tandheelkunde. Hij maakte veel gebruik van protheses, legde vullingen bij tandbederf, verwijderde de zieke pulpa uit een kies, en stelde terecht dat zuren die ontstaan uit suikers de oorzaak zijn van tandbederf. Eerder dachten ze dat dit kwam door de ‘tandworm’.

De tandheelkunde in vogelvlucht

  • 1683 Antonie van Leeuwenhoek ziet met zijn zelfgemaakte microscoop bacteriën in de tandplaque uit zijn eigen mond.
  • In 1746 brengt Claude Mouton een gouden kroon aan. Hij adviseert ze van ivoor te maken, omdat dit mooier staat.
  • 1760 vestigt John Baker, de eerste tandarts met een medische opleiding, zich in Engeland en later verhuisd hij naar Amerika.
  • 1780 is de eerste moderne tandenborstel een feit, gemaakt door William Addis.
  • 1789 Nicolas Dubois krijgt patent op een porseleinen tand.
  • 1790 John Greenwood ontwerpt een voetaangedreven boor; het idee ontleende hij aan de naaimachine van zijn moeder.
  • In 1790 wordt de eerste tandartsstoel geïntroduceerd, in 1831 de eerste stoel waarin de patiënt ligt.
  • 1830 De gebroeders Crawcorn introduceren amalgaam in de Verenigde Staten, wat tot hevige controverses aanleiding zal geven.
  • In 1839 introduceert Charles Goodyear vulcaniet, een uithardend rubber.
  • In 1844 behandelt tandarts Wells zijn patiënten met behulp van lachgas, en in 1846 Mortoon met ether.
  • 1880 Ontwikkeling van de tube maakt tandpasta mogelijk.
  • 1884 Plaatselijke verdoving met behulp van cocaïne; in 1901-1905 is procaïne geïntroduceerd.
  • 1895 C. Edmond Kells maakt de eerste tandheelkundige Röntgenfoto.
  • 1913 Eerste opleiding voor mondhygiënisten
  • 1914 NMT , Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Tandheelkunde opgericht.
  • 1930-1943 Frederick McKay ontdekt dat fluoridering van het drinkwater enerzijds mottled enamel veroorzaakt, anderzijds tandbederf voorkomt. Hij zoekt uit welke dosis tandbederf tegen gaat zonder de vlekken op het glazuur te doen ontstaan.
  • 1962 Composietvullingen.
  • 1976 NVM, Nederlandse Vereniging Mondhygiënisten, werd opgericht.
  • 1970 België en Nederland besluiten het drinkwater niet te fluorideren. In deze landen wordt fluoride nu door de tandarts en bij het tandenpoetsen aangebracht.

Ontwikkeling van de extractietangen

Een van de eerst bekende ‘tang’ om te trekken was de ‘Pelikaan’. Deze is in de loop der tijd in vele verschillende vormen gemaakt en is in gebruik van 1400 tot 1800. In de loop der jaren werd het ‘apparaat’ wel verder ontwikkeld maar de ontwikkelingen gingen niet heel snel. Dit kwam natuurlijk ook omdat er niet veel vraag was. Naar mate dat de vraag naar tandheelkundige hulp steeg werden de instrumenten ook sneller ontwikkeld.

Pelikaan ca. 1700


De werkwijze van een Pelikaan was eenvoudig. De haak werd achter de tand gehaakt en de ‘voet’ werd tegen het tandvlees gezet en dan gewoon de knop naar beneden drukken voor de onderkaak en naar boven bij de bovenkaak. Gewoon als hevel. Dat dit pijn deed is duidelijk. Het ging ook niet altijd goed en het gebeurde geregeld dat de kaak brak of er ernstige bloedingen ontstonden. Tja, en dan moest je naar het ziekenhuis maar die waren er nog niet.
Je snapt wel dat het af en toe echt mis ging en de patiënt kwam te overlijden.
Allemaal sterke verhalen natuurlijk en waarschijnlijk viel het erg mee maar wij houden er nu eenmaal van om de dingen iets erger te maken dan het in werkelijkheid is. (kijk maar naar de kranten) In de trend van: ‘Stel je niet zo aan’ en ‘vroeger was alles beter’.

Pelikaan ca. 1860

Geen pretje

Hiernaast staat een luxe Pelikaan uit ongeveer 1860. Eigenlijk is er in 250 jaar weinig veranderd aan ‘de extractietang’. Deze Pelikaan is een dubbele pelikaan en kan je verstellen met de schroef en het schroefdraad in het midden. Zo kon je nog enigszins de maat aanpassen aan de grootte van de tand of kies.

Er zijn vele vormen en modellen ontwikkeld van deze Pelikaan en er was zelfs een ‘atraumatisch’ versie. Die had een ronde voet (zoiets als hiernaast) maar dan zat daar bescherming van leer overheen om het tandvlees zo min mogelijk te beschadigen.

De behandeling werd gedaan door rondreizende barbiers, die toen ook als dokter kleine ingrepen deden.
De plaatselijke (of meereizende) troubadours werden gevraagd om luide muziek te spelen om het geschreeuw van de patiënt te maskeren. Waarom doen we dat nu niet meer?
Later kwamen er betere pelikanen en werden ook pogingen gedaan om te verdoven.

Al met al geen pretje om naar de ‘tandarts’ te moeten. Gelukkig kwam toen veel minder cariës voor doordat er minder (of geen) suikers werden gebruikt.

Van Pelikaan naar Sleutel

Na de Pelikaan kwam de ‘Sleutel’ (dental key) en die werd zo genoemd omdat hij veel leek op een reguliere sleutel (die ook rond die tijd zijn intrede deed). Deze sleutel werd al gebruikt vanaf 1730 (voor het eerst genoemd in een rapport in 1942)3. De sleutel werd net als de Pelikaan over het element gezet maar in plaats van te hevelen werd er gedraaid.
Heen en weer om de tand los te maken en uiteindelijk te verwijderen. Toch gebeurde het nog vaak dat de kaak brak of scheurde. Dit lag natuurlijk ook aan de kunde en techniek van de behandelaar. (wat dat betreft is er niks veranderd). Dat er niet echt om de weke delen werd gedacht is wel duidelijk, die raakten vaak beschadigd.
De gingiva had natuurlijk ook totaal geen prioriteit, je wilde gewoon van de pijn af. Je ging tenslotte pas naar de tandarts (barbier) wanneer je pijn had en als je pech had moest je ook nog een paar dagen wachten voordat deze weer in de buurt was. Tja, dan toch maar weer een extra slokje.

voreger en nu
Dental Key

Vanaf 1765 tot bijna 1800 wordt deze ‘sleutel’ (extractietang) steeds beter gemaakt met verschillende verstelbare opties en gebogen varianten voor een beter bereik. Door de bocht oefen je minder druk uit op het buurelement. De latere versies hadden ook verwisselbare haken zodat ze beter over het element pasten.

Tandworm

In het begin werd gedacht dat gaatjes ontstonden door de ‘tand worm’. Een worm die gaatjes maakt in tanden en kiezen. Veel later ontdekte een Franse arts dat dit kwam door geraffineerde suikers. In het begin was suiker duur en alleen beschikbaar voor de rijken. De rijken waren dus als eerste aan de beurt wat betreft tandbederf. Gelukkig konden de rijken zich alcohol veroorloven om de pijn wat tegen te gaan. Zo zie je maar dat het niet altijd mee valt om rijk te zijn. Pas toen ze uit suikerbieten de suiker konden halen werd het goedkoop en voor iedereen toegankelijk.Suiker werd steeds toegankelijker en daarmee ontstond ook meer tandbederf.

In 1900 werd tandheelkunde een echte industrie, opleidingen en vele ontwikkelingen op het gebied van de tandarts instrumenten. De eerste tandarts met een medische opleiding was er al in 1760 en toch duurde het nog ruim 100 jaar voordat het echt tot ontwikkeling kwam. Beste wel lang maar goed zo ging het met veel dingen. In de laatste 150 jaar zijn er verschrikkelijk veel ontwikkelingen geweest op alle gebieden.

Kwaliteit van instrumenten

De ontwikkelingen van de extractie tangen gaat dan ook heel snel en de materialen worden snel beter. Er worden allerlei vormen extractietangen ontwikkeld om overal goed bij te kunnen. De bekken worden voorzien van ribbels en groeven voor extra grip. De bekken worden in vele vormen gebogen en voorzien van geharde inserts. Om goed een totaal extractie te kunnen uitvoeren heb je nu minimaal 12 tangen nodig terwijl dit vroeger met 1 extractietang (sleutel) werd gedaan. Vroeger was alles beter.

In vroeger tijden liet de tandarts graag zien hoeveel instrumenten hij had om indruk te maken op de patiënt en om zijn expertise te benadrukken. Hoe meer instrumenten hoe beter je bent in je vak. 😏

Demonstratie van ‘kunde’

Verdoven

Verdovende middelen zijn al heel lang in gebruik. Van de Maya’s is bekend dat ze cacao bladeren kauwden aangezien ze dan minder gevoel hadden. Op deze manier konden ze ook veel langer doorgaan met wat ze aan het doen waren. Het roken van verdovende middelen werkt ook goed en dit is ook bekend van de indianen. Nu nog steeds is roken populair om een bepaalde mate van verdoving te creëren. Meestal niet voordat je naar de tandarts gaat.😉 Door bepaalde bladeren te drogen en dan te roken werd een verdoving (trans) opgewekt en eenmaal in trans kon een arts of medicijnman van alles met je doen zonder dat je daar last van had.

Later kwam daar natuurlijk alcohol bij en vooral de Romeinen staan daar om bekend. Dat alcohol een verdunnende werking heeft op bloed was natuurlijk niet bekend en het gebeurde waarschijnlijk geregeld dat iemand na een kleine ingreep dood bloedde.

De eerste bekende experimenten met verdoven in de tandheelkunde stammen uit 1844 en waren met lachgas4. Er werd op kermissen al gewerkt met lachgas vanaf 1800. Ether is gebruikt vanaf 1946 en voor het eerst in Amerika. De eerste keer was een publieke demonstratie en vanaf dat moment is het gebruik snel gegroeid. In 1847 is chloroform geintroduceerd in Groot Brittanië en dit bleef lang populair en is daar nog 100 jaar gebruikt.

Vroeger was alles beter

Vroeger hoefde je niet elk half jaar naar de tandarts.
Wanneer je pijn kreeg had je een goede reden om (veel) te drinken
Als tandarts hoefde je niet veel extractietangen aan te schaffen (die waren er gewoon niet)
Er waren geen uitgebreide voorschriften en protocollen

Wat vroeger in ieder geval beter was – het feit dat suiker (geraffineerder suiker) niet voor handen was. In de zomer wat meer dan in de winter maar dat waren natuurlijke suikers en ook die waren niet veel voorhanden voor de arme mensen.

De tandheelkunde heeft een mooie ontwikkeling doorgemaakt en we zijn nog lang niet klaar. De digitalisering gaat op dit moment verschrikkelijk snel en de opties en mogelijkheden zijn bijna onuitputtelijk.

Iedereen voor zich moet natuurlijk uitmaken of het vroeger beter was en dat zal ook te maken hebben met wat je al hebt meegemaakt.

Conclusie

We mogen denk ik blij zijn dat er vele ontwikkelingen zijn geweest in extractietangen maar soms slaan we ook een beetje door. Alles kan en mag tegenwoordig maar of het ECHT nodig is? Dat is een vraag die je alleen zelf kan beantwoorden.

Helaas zijn we (steeds meer) gebonden aan regels die opgelegd zijn door de bureaucratie en ik denk niet dat dit de zorg ten goede komt maar dat is een heel andere discussie.

Laat gerust een reactie achter of deel dit bericht.

Bekijk hier de extractietangen

Download de catalogus


Bronnen:
1. Wikipedia, zie hier voor meer informatie over de geschiedenis
2. Wikipedia, zie hier voor meer informatie over Dr. Weston Price
3. Wikipedia, zie hier voor meer informatie over de eerste tandarts
4. Geschiedenis van de anesthesie op OK visie.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.